Prospect Teorisi

Prospect teorisi, Daniel Kahneman ve Amos Tversky'nin 1979'da yayımladığı, insanların belirsizlik altında karar verirken klasik ekonominin varsaydığı gibi tamamen rasyonel davranmadığını gösteren bir modeldir. Kazanç ve kayıpların, mutlak servet düzeyine göre değil, bir referans noktasına göre değerlendirildiğini öne sürer.

Referans Noktası

Klasik ekonomi, insanların nihai servet düzeyine bakarak karar verdiğini varsayar. Prospect teorisi ise insanların bir başlangıç noktasına (genelde mevcut durumlarına) göre "kazanç" ya da "kayıp" olarak değerlendirme yaptığını gösterir — aynı sonuç, farklı bir referans noktasından bakıldığında tamamen farklı hissettirebilir.

Kayıp Fonksiyonunun Eğimi

Teorinin en bilinen bulgusu, kayıpların eşdeğer kazançlardan psikolojik olarak daha güçlü hissedilmesidir — buna kayıptan kaçınma denir. Bu asimetri, insanların neden zarardaki bir pozisyonu elde tutmaya devam ettiğini ya da güvenli bir kazancı erken realize ettiğini açıklamaya yardımcı olur.

Olasılık Ağırlıklandırma

Prospect teorisi ayrıca insanların olasılıkları doğrusal değerlendirmediğini gösterir — düşük olasılıklar genelde olduğundan yüksek, yüksek (neredeyse kesin) olasılıklar ise olduğundan düşük algılanır. Bu, hem düşük olasılıklı büyük kazanç vaat eden yatırımlara aşırı ilgiyi hem de neredeyse kesin bir kaybı kabullenmekte yaşanan zorluğu kısmen açıklar.

Bu çerçeve, çapalama etkisi ve zihnin kararları iki farklı hızda işlemesini anlatan Sistem 1 ve Sistem 2 gibi pek çok davranışsal kavramın da temelini oluşturur.

Bu tanım genel bilgilendirme amaçlıdır, karar verme sürecine dair bir tavsiye içermez.