Çerçeveleme Etkisi (Framing Effect)

Çerçeveleme etkisi (framing effect), aynı seçeneğin kazanç ya da kayıp diliyle sunulmasının tercihleri değiştirmesidir. Amos Tversky ve Daniel Kahneman, 1981'de Science dergisinde yayımladıkları makalede, matematiksel olarak eşdeğer iki ifadenin tercihi tersine çevirebildiğini gösterdi. Ünlü "Asya hastalığı" deneyinde seçenekler "kurtarılan can" ya da "ölen can" olarak sunuldu; kazanç çerçevesinde kesin seçenek, kayıp çerçevesinde riskli seçenek öne çıktı. Bu, prospect teorisinin öngörüleriyle uyumludur. Sonuç bir laboratuvar deneyine dayanır; piyasadaki karşılığı ayrıca ölçülmesi gereken bir konudur.

Finansta nasıl görünür?

Aynı fon için (rakamlar uydurmadır) "geçen yıl nominal %10 kazandırdı" demekle "enflasyon %30 iken alım gücünü yaklaşık %15 azalttı" demek aynı gerçeğin farklı çerçevesi olabilir. İki ifade de doğru olduğu halde farklı duygular uyandırır. Kayıptan kaçınma, kayıp çerçevesinin neden daha güçlü hissettirdiğini açıklamaya yardım eder.

Varsayımsal bir örnek

İki fon broşürü düşün (rakamlar uydurmadır). Birinde "10.000 TL'nin %90'ı korunur" yazar, diğerinde "10.000 TL'nin %10'u kaybedilebilir". İki cümle aynı sonucu anlatır, ama ikincisi çoğu okuyucuda daha fazla endişe uyandırabilir. Sorulabilecek soru, ifadeyi tersine çevirip aynı bilginin hâlâ aynı şeyi söyleyip söylemediğidir.

Çapalama ile farkı

Çapalama, ilk görülen sayının sonraki tahmini etkilemesidir; çerçeveleme ise aynı bilginin sunuş biçimiyle ilgilidir. İkisi birlikte çalışabilir.

Bu tanım genel bilgilendirme amaçlıdır, belirli bir alım-satım kararına dair bir tavsiye içermez.