İyimserlik Yanlılığı (Optimism Bias)

İyimserlik yanlılığı (optimism bias), insanların olumlu olayların kendi başına gelme ihtimalini başkalarına göre yüksek, olumsuz olayların ihtimalini ise düşük değerlendirmesidir. Neil Weinstein'ın 1980'de Journal of Personality and Social Psychology'de yayımlanan çalışmasında üniversite öğrencileri, bir dizi gelecek olay için kendi şanslarını sınıf arkadaşlarına göre kıyasladı. Ortalamada, öğrenciler olumlu olaylarda kendi şanslarını grubun ortalamasının üzerinde, olumsuzlarda altında gördü. Herkesin şansı aynı anda grubun ortalamasından iyi olamayacağına göre, değerlendirmelerde sistematik bir iyimserlik vardı.

Aşırı güven yanılgısından farkı

İki kavram birbirine yakın ama aynı değildir. Aşırı güven yanılgısı kişinin kendi bilgi, beceri ve tahmin doğruluğunu abartmasıdır. İyimserlik yanlılığı ise olayların kişinin kendisine gelme ihtimaline ilişkindir: "kötü şeyler başkalarının başına gelir" duygusu.

Kişisel finansta nasıl görünebilir?

İş kaybı, hastalık ya da beklenmedik bir masraf gibi olumsuz olaylar için "bende olmaz" hissi, acil durum fonu gibi önlemlerin gereksiz görünmesine yol açabilir. Aynı his, yatırımdaki kayıp ihtimalini düşük görmeyi de besleyebilir. Planlama yanılgısı, süre ve maliyet tahminlerinde görülen yakın bir kavramdır.

Varsayımsal bir örnek

On kişilik bir grupta herkese "önümüzdeki beş yılda gelirinde bir kesinti yaşama ihtimalin diğerlerinden düşük mü?" diye sorulsun (örnek uydurmadır). Gruptaki herkes kendi şansını grubun ortalamasından iyi değerlendiriyorsa, bu değerlendirmelerin hepsinin birlikte doğru olması mümkün değildir; bu, kişisel değerlendirmelerde iyimserlik yanlılığına işaret eder.

Bu tanım genel bilgilendirme amaçlıdır, belirli bir alım-satım kararına dair bir tavsiye içermez.