Kokteyl Partisi Göstergesi (Cocktail Party Theory)

Bir akşam davette kimse borsadan söz etmiyor. Aylar sonra aynı davette herkes sana hangi hisseyi alacağını anlatıyor. Kokteyl partisi göstergesi (cocktail party theory), Peter Lynch'in bu tür sohbetleri dinleyerek piyasanın havasını tahmin etmeye çalıştığı, kendi deyişiyle "uydurduğu" teoridir.

Dört aşama

Lynch, "Borsa'da Tek Başına" kitabında davetlerdeki sohbeti dört aşamada anlatır. Birinci aşamada piyasa bir süredir düşüktür; insanlar borsadan söz etmez, Lynch fon yöneticisi olduğunu söyleyince konu değişir. İkinci aşamada piyasa yaklaşık yüzde 15 yükselmiştir; insanlar biraz daha kalır ve borsanın riskli olduğunu söyler. Üçüncü aşamada piyasa yüzde 30 yükselmiştir; insanlar ona ne alacaklarını sorar. Dördüncü aşamada çevresindekiler ona ne alması gerektiğini söyler. Lynch bunu piyasanın en yüksek noktaya çıktığının işareti sayar.

Ne kadar güvenilir?

Güvenilir olduğu gösterilmiş değildir. Lynch teoriyi kendi gözlemi olarak sunar, doğruluğu için garanti vermez ve borsanın önceden tahmin edilebileceğine inanmadığını yazar. Yatırımcı duygu anketleriyle getiri ilişkisi de karışıktır. CXO Advisory'nin özetlediği bir çalışmada AAII anketi, 1987-2008 arasında ABD getirilerini ters yönde öngördü; ama bu sinyal sonraki yıllarda zayıfladı. Bu gözlem ABD'de çalışan bir fon yöneticisinin çevresinde yapıldı; başka piyasalar için ölçülmüş bir sonuç bilmiyoruz. Çevre sohbetinin kararlarımıza etkisi ve kaynakların söyledikleri için Çevrenin Borsa Sohbeti Bilgi mi, Gürültü mü? yazısına bakılabilir.

Herkesin aynı şeyi konuşması bir kalabalık coşkusu işareti olabilir; ayrıntı için sürü psikolojisi terimine bakılabilir. Lynch da bunu bir zamanlama aracı olarak sunmaz (piyasa zamanlaması). Kalabalığın tersine bakan yaklaşımlar için kontraryan yatırım başlığına bakılabilir.

Psikolojideki aynı adlı "kokteyl partisi etkisi", gürültülü ortamda dikkatin nasıl çalıştığıyla ilgilidir; bu terimle ilgisi yoktur. Bu tanım bir gözlemi anlatır; al-sat ya da zamanlama önerisi değildir.