Kullanılabilirlik Sezgisi (Availability Heuristic)

Kullanılabilirlik sezgisi (availability heuristic), bir olayın ne kadar sık ya da olası olduğunu, o olaya ait örneklerin zihne ne kadar kolay geldiğine bakarak değerlendirmektir. Amos Tversky ve Daniel Kahneman'ın 1973'te Cognitive Psychology dergisinde yayımlanan makalesi bu sezgiyi tanımlar: örnekler kolay hatırlandığında olay daha sık ya da olası görünür. Sezgi çoğu zaman işe yarar, çünkü gerçekten sık olan şeyler genelde kolay hatırlanır. Sorun, hatırlama kolaylığının canlılık ya da yakınlık gibi, olasılıkla ilgisiz etkenlerle de şişebilmesidir.

Finansta nasıl görünür?

Bir şirketin iflas haberi günlerce gündemdeyse, benzer bir olayın olasılığı gerçekte olduğundan yüksek algılanabilir. Haberi çıkmayan, yavaş işleyen riskler, örneğin enflasyonun satın alma gücünü kademeli aşındırması, zihinde daha az örnek bıraktığı için daha az önemli görünebilir. Bu, hangi riskin gerçekten büyük olduğunu değil, hangisinin daha kolay hatırlandığını yansıtır.

Varsayımsal bir örnek

İki kişi düşün (örnek uydurmadır). Biri geçen ay bir tanıdığının yatırım kaybını dinlemiş, diğeri dinlememiş. İlki piyasadaki kayıp ihtimalini daha yüksek tahmin edebilir; çünkü elinde canlı, anlatılmış bir örnek vardır. İkisinin elindeki istatistiksel veri aynıysa, aradaki fark verinin değil, hatırlanan örneğin farkıdır.

Son olay yanlılığından farkı

Son olay yanlılığı zamanla ilgilidir; kullanılabilirlik sezgisi ise örneğin zihne ne kadar kolay geldiğiyle. Yakın olaylar kolay hatırlandığı için ikisi sık birlikte görülür.

Bu tanım genel bilgilendirme amaçlıdır, belirli bir alım-satım kararına dair bir tavsiye içermez.