Büyük Yatırımcılar (The Great Investors)

"Büyük Yatırımcılar" (özgün adı "The Great Investors: Lessons on Investing from Master Traders"), Glen Arnold'un sekiz tanınmış yatırımcıyı birer bölümde anlattığı kitaptır. Bölümler sırasıyla Benjamin Graham, Philip Fisher, Warren Buffett ile Charlie Munger, John Templeton, George Soros, Peter Lynch, John Neff ve Anthony Bolton'a ayrılmıştır. Özgün kitap 2011'de Pearson'ın Financial Times Prentice Hall markasıyla yayımlandı. Türkçe baskıları İş Bankası Kültür Yayınları ve Kronik Kitap'tan çıktı; çevirmeni Ümit Şensoy'dur.

Bu girdi kitabın dördüncü bölümünü, yani Templeton bölümünü anlatır; diğer bölümler kapsam dışıdır. Girdi özgün İngilizce baskıya göre hazırlandı; Türkçe baskıda bölüm numaraları ve sayfalar farklı olabilir.

Önce bir örnekle başlayalım. Arnold'a göre Templeton'ın babası, kimsenin teklif vermediği çiftlik müzayedelerine gider ve toprakları çok düşük fiyata alırdı. Genç Templeton buradan bir ders çıkardı: bir şey ucuz olabilir, çünkü onu isteyen yoktur; değersiz olduğu için değil. Arnold bu dersi hisse fiyatlarına taşır. Fiyat düştükçe alıcı azalır, alıcı azaldıkça fiyat daha da düşer. Templeton'ın yaklaşımı bu boşluğu aramaktır.

Arnold, Templeton'ı küresel değer yatırımının öncü isimlerinden biri olarak tanıtır. Kitaba göre Templeton onlarca yıl boyunca dünyanın her yerinde ucuz hisse aradı. Çağdaşlarının çoğu kendi ülkesinin dışına bakmazken o, kazancına göre çok ucuz fiyatlanan şirketleri başka ülkelerde de buldu. Arnold'un özetinde aramayı genişletmek iki şey kazandırır: daha çok fırsat ve daha dengeli bir portföy.

Kitabın Templeton bölümünde öne çıkan fikirler şunlardır; hepsi Templeton'ın ve Arnold'un anlatımıdır, bu sitenin değerlendirmesi değildir:

• Maksimum karamsarlık. Templeton'ın en bilinen sözü, en iyi alım zamanının karamsarlığın en yüksek olduğu zaman olduğudur. Kitap bunu şöyle açıklar: bir hisse başkaları sattığı için ucuzlar, başka bir sebep yoktur. Bu yüzden ucuz fiyat, yatırımcıların en çok korktuğu yerde bulunur. Templeton, yüz kişiden doksan dokuzu pes ettiğinde satacak kimse kalmayacağını, piyasanın o zaman yalnızca yukarı gidebileceğini söylerdi. Bu yaklaşım için kontraryan yatırım terimine bakılabilir.
• Kalabalığa mesafe. Arnold'a göre Templeton uzman tavsiyesine kuşkuyla bakardı: on analistin hepsi bir hisseyi öneriyorsa, o hissenin iyi yanları büyük olasılıkla fiyatına yansımıştır. Templeton kendini kontraryan saymazdı; coşkulu alıcıya hissesini satan, korkmuş satıcıdan alan biri olarak tarif ederdi. Arnold bunun söylemesi kolay, yapması zor olduğunu da ekler.
• Coşku ve "bu sefer farklı" sözü. Templeton'a atfedilen bir söz, boğa piyasalarının karamsarlıkta doğduğunu, kuşkuculukla büyüdüğünü, iyimserlikte olgunlaştığını ve coşkuyla öldüğünü söyler. Başka bir sözü, en pahalı dört kelimenin "bu sefer farklı" olduğudur. Arnold'a göre aşırı iyimserlik döneminde herkes yeni bir çağdan söz eder, ama fiyatlar uzun vadede kazançların eğilimine döner. Kitap, Templeton'ın 2000'e doğru internet hisselerindeki coşku için uyarı yaptığını da aktarır. Bu tür süreçler için spekülatif balon terimine bakılabilir.
• Uzun vade ve sabır. Kitaba göre Templeton bir şirketin birkaç yıl sonraki kazanç gücüne bakardı. Kısa vadeli gürültüyü eler, geçici sorunla kalıcı sorunu ayırmaya çalışırdı. Arnold bunun sabır istediğini vurgular: piyasanın bir hisseyi yeniden değerlemesi yıllar sürebilir. Japonya örneği bunu gösterir. Templeton Japon hisselerine 1950'lerde kendi parasıyla girdi; karşılığını 1960'ların sonunda ve 1970'lerde aldı. Arnold, Templeton'ın yıllarca ortalamanın gerisinde kalmayı bu yöntemin bir parçası saydığını anlatır. Bu bakış için değer yatırımı terimi okunabilir.
• Tek ölçüt yerine çok ölçüt. Templeton şirket analizini doktor muayenesine benzetirdi: yüz kadar ölçüt vardır, ama her şirkette üç dört tanesi belirleyicidir. Kitaba göre en çok kullandığı ölçü, fiyatın olası gelecekteki kazanca oranıydı; geçmiş kazançtan çok gelecekteki kazanca bakardı. F/K oranı, PD/DD oranı ve nakit akışı gibi ölçüler de bölümde sayılır. Arnold büyümeyi de hesaba katan bir örneği, PEG oranı ile anlatır.
• Çeşitlendirme. Templeton'a göre yalnızca hiç yanılmayanlar çeşitlendirmeden vazgeçebilir; kendisi dahil çok az yatırımcı doğruların üçte ikisinden fazlasını tutturur. Arnold çeşitlendirmeyi şirket, sektör, risk ve ülke düzeyinde anlatır. Birkaç ülkede varlık tutmak, tek bir piyasanın dalgalanmasını da dengeleyebilir. Mantık için portföy çeşitlendirmesi terimine bakılabilir.
• Borçsuzluk ve tutumluluk. Kitap Templeton'ın alışkanlıklarını çocukluğuna bağlar. Babasının vadeli pamuk işlemlerinde her şeyi kaybettiğini, komşu çiftçilerin ise borç yüzünden topraklarını yitirdiğini gören Templeton, tüketim için borçlanmamayı ve gelirinin önemli bir bölümünü biriktirmeyi kural edindi. Arnold bunu, Templeton'ın bileşik getiriye duyduğu ilgiyle birlikte anlatır.

Arnold, Templeton yaklaşımının zor yanlarını kendisi sayar. Birçok ülkeyi ve şirketi tanımak zaman ve emek ister. Templeton'ın geniş arkadaş çevresine her yatırımcı sahip olamaz. Olağanüstü disiplin ve tutumluluk her yaşam düzenine uymaz. Kalabalığın karşısında durmak da cesaret ister. Aynı bölüm, piyasanın düşmüş olmasının onu otomatik olarak ucuz yapmadığını da vurgular; Arnold ucuzluğu değerlendirmek için fiyatın kazançlara ve uzun vadeli ortalamalara göre izlenmesini önerir.

Kitap 2011'de yayımlandı ve Templeton'ın örnekleri yirminci yüzyıl ile 2000'li yılların başındaki piyasa koşullarına aittir. Aynı yaklaşımın Borsa İstanbul'da ya da bugünkü koşullarda aynı sonucu vereceği söylenemez (bu, sitenin editoryal değerlendirmesidir, kitaptan alınmamıştır). Girdi yalnızca yatırım yaklaşımına odaklanır. Fiyatın aşırı iyimserliğe göre nasıl şiştiğini kendi rakamlarınla görmek için Balon Dedektörü, fiyat ile değer arasındaki farkı görmek için Güvenlik Marjı Radarı aracı kullanılabilir. Bu yazı bir tanıtımdır, tavsiye değildir.