Planlama Yanılgısı (Planning Fallacy)

Planlama yanılgısı (planning fallacy), insanların kendi işlerinin tamamlanma süresini ve maliyetini, benzer işlerin geçmiş deneyimlerine bakmak yerine yalnızca elindeki plana dayanarak iyimser tahmin etmesidir. Terim, Daniel Kahneman ve Amos Tversky'ye 1979 tarihli çalışmalarıyla atfedilir. Roger Buehler, Dale Griffin ve Michael Ross'un 1994 tarihli çalışması, katılımcıların hem akademik hem de akademik olmayan işlerde tamamlanma sürelerini fazla iyimser tahmin ettiğini ve tahmin yaparken geçmiş deneyimlerden çok gelecek senaryolara odaklandığını bildirir. Kahneman ve Dan Lovallo'nun 1993 tarihli makalesi ise aşırı iyimser tahminleri, tahmini plan ve senaryolara demirleyen "içeriden bakış" ile ilişkilendirir ve geçmiş verilerin istatistiğinin göz ardı edildiğini belirtir.

Bütçe ve borç planlarında nasıl görünür?

Bir bütçe hazırlarken beklenmedik harcamalar, fiyat artışları ya da gelirdeki aksamalar plana yazılmadığında, plan ilk aydan sapmaya başlayabilir (bkz. bütçe kayması). Aynı mantık bir borcu kapatma süresi ya da bir tadilatın maliyeti için de geçerlidir: tahmin, her şeyin yolunda gideceği senaryoya yaslanır.

Varsayımsal bir örnek

Biri "borcumu 12 ayda kapatırım" planı yapsın (örnek uydurmadır). Geçmişte benzer iki planı 18 ve 20 ayda tamamladıysa, bu bilgi plana girmediğinde tahmin yalnızca "bu sefer sorun çıkmayacak" varsayımına dayanır. Literatürde sık anlatılan bir yaklaşım, kendi plan yerine benzer durumların gerçekleşme sürelerine bakmaktır; bu bir talimat değil, yanılgının mantığını gösteren bir çerçevedir.

İyimserlik yanlılığından farkı

İyimserlik yanlılığı genel olarak olumlu olayların kişinin başına gelme ihtimalini yüksek görmektir; planlama yanılgısı ise belirli bir işin süresi ve maliyeti tahminine özgüdür. Biri diğerini besleyebilir.

Bu tanım genel bilgilendirme amaçlıdır, belirli bir alım-satım kararına dair bir tavsiye içermez.