Kumarbaz Yanılgısı (Gambler's Fallacy)

Kumarbaz yanılgısı (gambler's fallacy), birbirinden bağımsız olaylarda bir sonucun art arda gelmesinden sonra tersinin gelme olasılığının arttığını sanmaktır. Yazı-tura atışı bunun en yalın örneğidir: madeni para beş kez art arda yazı gelmiş olsa bile, bir sonraki atışta yazı ya da tura gelme olasılığı yine yarı yarıyadır. Madeni paranın "geçmişi hatırlamadığını" kabul etmek, yanılgıyı görmenin ilk adımıdır. Terim "Monte Carlo yanılgısı" olarak da anılır; adı, 1913'te Monte Carlo'daki bir kumarhanede rulet topunun art arda 26 kez siyaha geldiği, oyuncuların serinin bozulacağına inanıp büyük paralar kaybettiği anlatılan olaya dayandırılır.

Neden ortaya çıkar?

Tversky ve Kahneman'ın 1971'de "küçük sayılar yasasına inanç" olarak adlandırdığı eğilim bunun arkasında yatar: insanlar kısa bir dizinin de uzun dizinin ortalamasına benzemesini bekler. Kahneman'ın sonraki çerçevesinde bu tür sezgisel yargılar Sistem 1 ile ilişkilendirilir.

Piyasada nasıl görünebilir?

"Hisse üst üste beş gün yükseldi, artık düşmesi lazım" ya da "art arda düştü, artık dönmesi lazım" cümleleri bu yanılgının tipik biçimleridir. Ancak fiyat hareketleri her zaman bağımsız olmayabilir; bazı piyasalarda eğilimler sürebilir (bkz. momentum). Bu yüzden yanılgı, "bağımsız olduğu bilinen" olaylar için geçerlidir; piyasayı bir yazı-tura oyunu olarak tanımlamaz.

Varsayımsal bir örnek

Bir oyunda adil bir madeni para 4 kez art arda yazı geldi (örnek uydurmadır). Beşinci atışta turanın gelme ihtimali yine %50'dir. "Artık sırası geldi" duygusu hesaptan değil, örüntü beklentisinden gelir. Kumarhane parası etkisi ise kazanç sonrası riske bakışla ilgilidir; ikisi farklı kavramlardır ve birlikte görülebilir.

Bu tanım genel bilgilendirme amaçlıdır, belirli bir alım-satım kararına dair bir tavsiye içermez.