Finansal Sözlük
Kumarhane Parası Etkisi (House Money Effect)
Yatırımdan elde edilen kârı 'kendi paran' değil 'piyasanın parası' gibi görüp, o kârla normalde asla almayacağın kadar riskli pozisyonlara girme eğilimidir.
Bir kumarhanede ilk birkaç elde kazanan bir oyuncu, o parayı artık "kendi cebinden çıkan" bir para gibi değil, "kumarhanenin parası" gibi görmeye başlar — ve normalde asla riske atmayacağı kadar yüksek bahisler oynar. Aynı davranış, borsada kâr eden bir yatırımcıda da görülür.
Borsada nasıl görünür?
Bir hisseden %50 kâr eden yatırımcı, bu kârı "zaten fazladan kazanç" sayıp, ana sermayesiyle asla girmeyeceği kadar spekülatif bir pozisyona sokabilir — "zarar etsem de üzülmem, zaten kâr parası" diyerek. Oysa o kâr, hesaba düştüğü an artık tam olarak ana sermaye kadar gerçek ve kaybedilebilir bir paradır.
Neden tehlikeli?
Bu eğilim, riskin objektif ölçüsünü (ne kadar kaybedebileceğin) paranın öznel kaynağıyla (nasıl kazandığın) karıştırır. Sonuç olarak toplam risk seviyeni, "bu para nereden geldi" sorusuna göre ayarlarsın — oysa piyasa, o paranın kâr mı yoksa maaş mı olduğunu umursamaz.
Zihinsel muhasebeyle ilişkisi
Kumarhane parası etkisi, zihinsel muhasebenin borsaya özgü bir görünümüdür — ikisi de paraya, kaynağından bağımsız tek bir değer olarak bakması gereken zihnin, bu kuralı çiğnemesinden doğar. Bu çiğnemenin panzehiri ikame edilebilirlik ilkesidir: her 1 TL, nereden geldiğinden bağımsız olarak diğer 1 TL ile birebir aynıdır.
Bu eğilimi kendi kararlarında fark etmek istersen Zihinsel Muhasebe yazımıza, hesaplarını tek bir bilanço olarak görmek istersen Kavanoz Paradoksu aracına bakabilirsin.