Eugene F. Fama

Chicago Üniversitesi iktisatçısı, etkin piyasalar ve varlık fiyatlama araştırmacısı, 2013 Nobel Ekonomi Ödülü sahibi — Amerikalı (1939-)

Eugene Fama, 14 Şubat 1939'da doğdu. Nobel Vakfı'na göre Tufts Üniversitesi'nde okudu, 1964'te Chicago Üniversitesi'nden doktorasını aldı ve doktorasından sonra da Chicago'da çalışmayı sürdürdü. Kendi anlatımında Merton Miller'ı akıl hocası olarak anar; doktora tezinde Benoit Mandelbrot'un kalın kuyruklu dağılım hipotezini ve hisse getirilerinin zaman serisi özelliklerini inceledi.

Etkin piyasalar fikri

Nobel Vakfı'nın özetine göre Fama, 1960'larda hisse fiyat hareketlerinin kısa vadede tahmin edilemediğini ve yeni bilginin fiyatlara hemen yansıdığını, yani piyasanın etkin olduğunu gösterdi; aynı özet, bu sonuçların indeks fonlarının gelişimini etkilediğini de belirtir. Nobel Vakfı'nın basın bülteni de aynı bulguyu "Fama ve ortak çalışanları" için anlatır. Fama kendi anlatımında "piyasa etkinliği" terimlerini kendisinin ortaya attığını söyler ve terimin ilk geçtiği yer olarak 1965 tarihli Random Walks in Stock Market Prices makalesini gösterir. Fama, 1970'te Journal of Finance'ta "Efficient Capital Markets: A Review of Theory and Empirical Work" makalesini yayımladı; bu profil makalenin içeriğini özetlemez. Fikrin tanımı, düzeyleri ve eleştirileri için etkin piyasa hipotezi terimine bakılabilir.

Fama-French faktör modelleri

Kenneth French ile yazdığı 1993 tarihli "Common risk factors in the returns on stocks and bonds" makalesi (Journal of Financial Economics) hisse ve tahvil getirilerinde beş ortak risk faktörü tanımlar: üçü hisse piyasasına (genel piyasa, firma büyüklüğü, defter değeri/piyasa değeri oranı), ikisi tahvil piyasasına (vade ve temerrüt) bağlıdır. Makale 1963-1991 ABD verisini kullanır ve beş faktörün hisse ile tahvillerin ortalama getirilerini "açıklıyor gibi göründüğünü" söyler. Yazarlar, varlıkların rasyonel fiyatlandığı varsayımı altında büyüklük ve defter değeri gibi değişkenlerin ortak risklere duyarlılığın vekili olduğunu söyler; yani bulgunun nedeni konusunda bir yorum tercihi içerir.

Üç faktörlü model ve 2015'te ona kârlılık ile yatırım faktörlerini ekleyen beş faktörlü model için Fama-French modelleri, daha geniş çerçeve için faktör yatırımı ve değer primi terimlerine bakılabilir. 2015 tarihli makalenin özetine göre beş faktörlü model, yazarların önceki üç faktörlü modelinden daha iyi sonuç verir; model, düşük kârlılığa rağmen çok yatırım yapan firmalar gibi davranan küçük hisselerin düşük ortalama getirilerini açıklayamaz ve beş faktör birlikte kullanıldığında örneklemde değer faktörü gereksiz kalır. Faktör primleri geçmiş verilere dayanır ve zamanla değişir.

2013 Nobel ve ödül konuşması

Fama, 2013 İktisat Nobel Ödülü'nü "varlık fiyatlarının ampirik analizi" gerekçesiyle Lars Peter Hansen ve Robert Shiller ile paylaştı; ödülün üçte birini aldı. Nobel Vakfı'nın basın bültenine göre Fama ve ortak çalışanları fiyatların kısa vadede tahmin edilmesinin çok zor olduğunu gösterirken Shiller ise daha uzun dönemlerde (örneğin sonraki üç ila beş yıl) fiyatların genel seyrinin bir ölçüde öngörülebildiğini gösterdi; bu, ödül gerekçesindeki akademik bir bulgu özetidir. Fama'nın ödül konuşmasının adı "Two Pillars of Asset Pricing"dir (American Economic Review, 2014).

Bu profil Fama'nın araştırmasını tanıtır; yatırım tavsiyesi ya da güncel piyasa görüşü içermez.

Öne çıkan temalar: fiyatların kamuya açık bilgiyi hızla yansıttığı fikri, getirilerin ortak risk faktörleriyle açıklanması ve bu açıklamaların veriyle sınanması. Fama'nın çalışmaları bir yatırım yöntemi önermez; fiyatların ve getirilerin nasıl okunabileceğine dair bir akademik çerçeve sunar. Çerçeve etkin piyasa hipotezi ile Fama-French modelleri üzerinden izlenebilir.