Irrational Exuberance

"Irrational Exuberance", Robert Shiller'in Princeton University Press'ten ilk kez 2000'de yayımlanan, spekülatif varlık balonlarını ve piyasa oynaklığındaki psikolojik etkenleri ele alan kitabıdır. Yayıncının tanıtımına göre kitabın sonraki baskıları konut ve bono piyasalarını da kapsar; en yeni baskıda yazarın 2013 Nobel konuşması yer alır.

Kaynak notu. Bu analiz kitabın kendisinden değil, yayımlanmış ikincil kaynaklardaki anlatımdan derlenmiştir; kitabın ayrıntıları ve güncel geçerliliği ayrıca doğrulanmalıdır. Dayanak olarak şunlar kullanılmıştır: Princeton University Press'in kitap sayfası, Nobel Vakfı'nın 2013 genel okur bilgilendirme metni, Wikipedia'nın kitap maddesi ve bir ticari kitap özeti sitesi (Shortform); ticari özet sitelerinin güvenilirliği sınırlıdır.

Kaynaklarda öne çıkan fikirler şunlardır; hepsi Shiller'in ve kaynakların anlatımıdır, bu sitenin değerlendirmesi değildir:

• Yayıncıya göre kitap, psikolojik etkenlerle yönlendirilen oynaklığın varlık piyasalarının doğasında bulunduğunu savunur. Nobel Vakfı'nın 2013 metni de aşırı iyimserlik gibi psikolojik mekanizmaların fiyatların temel değerlerden sapmasını açıklamaya yardımcı olabileceğini belirtir; bu, ödül gerekçesindeki akademik çerçevedir, kitabın kendisi değildir. Kavram için spekülatif balon, kitle etkisi için sürü psikolojisi terimlerine bakılabilir.
• Ticari özet sitelerine göre kitap, fiyat artışının yeni alımı tetikleyerek kendi kendini besleyebildiği bir geri besleme döngüsünü anlatır; bu anlatım yalnızca ikincil özetlere dayanır.
• Kaynaklara göre kitap, fiyatların etkin piyasa varsayımının öngördüğünden daha fazla dalgalandığı fikrini işler. Wikipedia'nın aktardığına göre Eugene Fama gibi akademisyenler bu bakışa itiraz eder; ikisi, Lars Peter Hansen ile birlikte, 2013 Nobel'i paylaşmıştır. Tartışmanın çerçevesi etkin piyasa hipotezi teriminde anlatılır.
• Kitabın ilk baskısı 2000'dedir; yayıncıya göre sonraki baskılar konut ve bono piyasalarına genişler. Wikipedia'nın aktardığına göre kitabın savı, Shiller'in birlikte geliştirdiği CAPE oranı yaklaşımına dayanır.

Kitabın ilk baskısının dot-com döneminde yayımlanması kronolojik bir örtüşmedir; kitabın o dönemi öngördüğü anlamına gelmez. Dönemin vakası için sitede Dot-Com Balonu yazısı bulunur.

Bu girdi bir kitap özeti değil, ikincil kaynaklardan derlenmiş bir tanıtımdır; kitabın kendisi okunmamıştır ve ticari özet sitelerinin güvenilirliği sınırlıdır. Kitabın ilk baskısı 2000'de dot-com döneminde yayımlandı; bu kronolojik bir örtüşmedir, kitabın o dönemi "öngördüğü" anlamına gelmez. Wikipedia'nın aktardığına göre Fama, tutarlı bir karamsarın yeterince uzun bir ufukta her krizi sonradan öngörmüş gibi gösterilebileceğini söyleyerek bu tür iddialara itiraz eder. Geçmişte bir balon uyarısı yapılmış olması, gelecekteki uyarıların doğru olacağı anlamına gelmez.

Kitap ABD hisse, konut ve bono piyasalarını anlatır; Türkiye'ye doğrudan aktarılabilir olduğu söylenemez (bu, sitenin editoryal değerlendirmesidir, kaynaklardan alınmamıştır). Bu sayfada güncel bir piyasa değerlemesi ya da yatırım görüşü yoktur. Bir fiyatın gerçek nakit ya da faydaya mı, yoksa sonraki alıcının inancına mı dayandığını kendi rakamlarınla sorgulamak için Balon Dedektörü aracı kullanılabilir. Bu yazı bir tanıtımdır, tavsiye değildir.