Finansal Sözlük
Ertelenmiş Haz (Delayed Gratification)
Daha çok istenen ama sonra gelecek bir ödül için, daha az istenen ve hemen gelen ödülden vazgeçmek; marshmallow testiyle tanınan, sonuçları tartışmalı bir kavram; İngilizce adıyla delayed gratification.
Yazan: Enis Mutlu · Yayın: 2 Kasım 2026

Ertelenmiş haz (delayed gratification), daha çok istenen ama sonra gelecek bir ödül için, daha az istenen ve hemen gelen ödülden vazgeçmektir. Kavram, çocuklarla yapılan "marshmallow testi" ile tanınır. Testin sonraki yaşam sonuçlarıyla ilişkisi ise tartışmalıdır.
İlk deneyler
Walter Mischel ve arkadaşlarının 1972 tarihli çalışmasında okul öncesi çocuklar bir seçimle karşılaşırdı. Daha az sevdikleri ödülü hemen alabilir ya da daha çok sevdikleri ödül için beklemeye devam edebilirlerdi. Üç deneyin sonucuna göre çocuklar, dikkatleri ödüllerden uzaklaştırıldığında çok daha uzun bekledi. Ödüllerin kendisini düşünmek ya da üzücü şeyler düşünmek bekleme süresini kısalttı, hoş şeyler düşünmek uzattı. Çalışmanın özeti, beklemeyi etkileyen dikkat mekanizmalarına odaklanır.
Sonraki yıllarla ilişkisi tartışmalı
Watts, Duncan ve Quan, 2018'de daha önce bildirilen güçlü ilişkiyi daha büyük bir örneklemle yeniden sınadı. Veride 918 çocuk vardı. Anneleri üniversite mezunu olmayan 552 çocuğa odaklandılar. Dört yaşında bir dakika daha beklemek, 15 yaşında başarıda yaklaşık standart sapmanın onda biri kadar artışla ilişkili çıktı. Bu ilişki ilk çalışmalardakinin yarısı kadardı. Aile geçmişi, erken bilişsel beceri ve ev ortamı hesaba katılınca üçte iki oranında azaldı. Davranış ölçüleriyle ilişkiler çok daha küçüktü ve çoğu zaman istatistiksel olarak anlamlı değildi.
Sınırları
Watts ve arkadaşlarının çalışması, testin değiştirilmiş bir sürümüne dayanan kavramsal bir yinelemedir. Bulgular, ertelenmiş hazzın kişinin geleceğini belirleyen sabit bir özellik olduğunu göstermez.
Bu tanım genel bilgilendirme amaçlıdır, belirli bir alım-satım kararına dair bir tavsiye içermez.
Kaynaklar
- Mischel, Ebbesen & Zeiss (1972), Cognitive and Attentional Mechanisms in Delay of Gratification, Journal of Personality and Social Psychology 21(2)
- Watts, Duncan & Quan (2018), Revisiting the Marshmallow Test: A Conceptual Replication Investigating Links Between Early Delay of Gratification and Later Outcomes, Psychological Science 29(7)
Bu sayfayı kaynak göster
Enis Mutlu. “Ertelenmiş Haz (Delayed Gratification)”. FinansVakti.Net, 2 Kasım 2026. https://finansvakti.net/finanslugat/ertelenmis-haz
HTML bağlantı kodu
<a href="https://finansvakti.net/finanslugat/ertelenmis-haz">Ertelenmiş Haz (Delayed Gratification)</a>