Batık Maliyet Yanılgısı

Batık maliyet yanılgısı (sunk cost fallacy), zaten harcanmış ve geri alınamayacak bir kaynağı (para, zaman, emek), gelecekteki kararları vermeye devam ederken dikkate alma eğilimidir. Oysa rasyonel bir karar, yalnızca bundan sonraki maliyet ve faydalara bakmalıdır — geçmişte harcanan, artık geri gelmeyecektir.

Somut bir örnek

50.000 TL'ye aldığın bir hissenin değeri 30.000 TL'ye düştüğünü düşün. "Zaten 20.000 TL kaybettim, şimdi satarsam bu kayıp kesinleşir" diyerek tutmaya devam edersin. Ama asıl soru, elindeki 30.000 TL'lik değerin bugün bu hissede mi, yoksa başka bir yatırımda mı daha iyi değerlendirileceğidir — geçmişte kaybettiğin 20.000 TL, bu kararı etkilememelidir, çünkü hangi seçimi yaparsan yap o para geri gelmeyecektir.

Yatırımda klasik örneği

Zararda olan bir hisseye "zaten bu kadar kaybettim, şimdi satarsam bu kayıp gerçek olur" diyerek tutunmaya devam etmek, batık maliyet yanılgısının en yaygın örneklerinden biridir.

Kayıptan kaçınmayla ilişkisi

Batık maliyet yanılgısı, genelde kayıptan kaçınmayla birlikte çalışır — zararı gerçekleştirmemek için pozisyonu elde tutmaya devam etmek, aslında kaybı büyütmekten başka bir şey yapmıyor olabilir. Kendine düzenli olarak bugün sıfırdan başlasaydım ne yapardım diye sormak, bu iki yanılgının birlikte yarattığı çarpıtmayı fark etmenin en etkili yollarından biridir.

Bu yanılgının kullanılmayan eşyaları elde tutma davranışını nasıl beslediğini Aşırı Tüketim Tuzakları & Cost Per Use yazımızda anlatıyoruz. Çapalama etkisiyle nasıl birlikte çalıştığını ve panzehiri olan fırsat maliyetini Çapa Seni Batırmadan Önce yazımızda anlatıyoruz.