Fırsat Maliyeti (Opportunity Cost)

Her seçim aynı zamanda bir vazgeçiştir. Elindeki bir parayı bir yerde tutmayı (ya da bir varlıkta beklemeyi) seçtiğinde, o parayla yapabileceğin en iyi ikinci alternatiften de otomatik olarak vazgeçmiş olursun — işte bu görünmez, hiçbir hesap özetinde yazmayan kayba fırsat maliyeti denir.

Somut bir örnek

50.000 TL'yi %0 faizli bir vadesiz hesapta bir yıl boyunca beklettiğini düşün. Aynı parayı yıllık %30 getiri sağlayan bir alternatife yatırsaydın, 15.000 TL kazanmış olurdun — işte bu 15.000 TL, hiçbir ekstrede görünmeyen fırsat maliyetindir.

Neden görünmez?

Bir yatırımda zarar edersen bunu hesabında görürsün — kırmızı bir rakam olarak. Ama fırsat maliyeti hiçbir yerde raporlanmaz, çünkü gerçekleşmemiş bir senaryodur. Bu, batık maliyet yanılgısının panzehiridir — batık maliyet seni geçmişe, fırsat maliyeti ise seni geleceğe baktırır.

Nasıl hesaplanır?

Basit haliyle, elindeki tutarı bir alternatif getiri oranıyla belirli bir süre boyunca değerlendirseydin ne kazanacağını hesaplayıp, mevcut tutarını bundan çıkarırsın. Kendi rakamlarınla bu hesabı görmek istersen, aşağıdaki hesaplayıcıyı kullanabilirsin — daha kapsamlı bir "beklersem vs satarsam" karşılaştırması için Batık Maliyet Kırıcı'na bakabilirsin.

Batık maliyetle karıştırılmamalı

Batık maliyet zaten harcanmış, geri alınamayacak bir tutardır — kararını etkilememesi gerekir. Fırsat maliyeti ise geleceğe dönük bir karşılaştırmadır: "bu parayı burada mı tutmalıyım, yoksa başka bir yere mi koymalıyım" sorusunun cevabıdır.

Bir konut alımında peşinatın fırsat maliyetini somut bir örnekle görmek istersen, Ev mi Kira mı yazımıza bakabilirsin.