Guru Formülleri
Sermaye Getirisi (ROCE / ROIC) Hesaplayıcı
Bu araç canlı piyasa verisi taramaz. Elindeki bir şirketin finansal tablo rakamlarından, kullanılan sermayenin ne kadar faaliyet kârı ürettiğini gösteren ROCE ve ROIC oranlarını hesaplar. Kalite odaklı yatırım çerçevelerinde, örneğin Terry Smith'in Fundsmith yaklaşımında, bu oran merkezî bir ölçüdür.
Rakamları şirketin finansal tablolarından ya da güvendiğin bir veri kaynağından sen giriyorsun. Önceden doldurulmuş değerler yalnızca anlatım içindir ve gerçek bir şirkete ait değildir.
Sermaye Getirisi (ROCE / ROIC) Hesaplayıcı
Faaliyet kârı
ROCE için bilanço kalemleri
ROIC için yatırılan sermaye
Karşılaştırma
Yatırılan sermaye = faizli borç + özkaynak − nakit ve nakit benzerleri.
ROCE
%15,0
ROIC
%11,25
Hesaplanan ROIC, girdiğin varsayımsal sermaye maliyetinin 0,75 puan altında.
Payda için dönem sonu, ortalama ya da dönem başı değer kullanılabilir; şirketleri veya yılları karşılaştırırken hep aynı yöntem seçilmelidir. ROCE vergi öncesi, ROIC vergi sonrası kârla hesaplanır; ikisi doğrudan birbirine ya da sermaye maliyetine kıyaslanmaz.
Kâr ile nakit arasındaki makas için Nakit vs. İllüzyon aracına bakılabilir.
Bu sonuç ne anlama geliyor? Girdiğin bilanço ve kâr kalemlerine göre, kullanılan ve yatırılan sermayenin yıllık faaliyet kârına oranı. Sermaye maliyeti girersen ROIC ile arasındaki fark.
Ne anlama gelmiyor? Hissenin ucuz ya da pahalı olduğunun, şirketin kaliteli olduğunun ya da bir alım-satım kararının sonucu değil. Tek dönemlik oran geçmişi ölçer; sektörler arası kıyas yanıltıcı olabilir.
Bu araç eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Sonuçlar geçmiş varsayımlara dayanan örneklerdir, gerçek getiriyi garanti etmez.
İki Oran, İki Farklı Soru
Her iki oran da şirketin kullandığı sermayenin ne kadar faaliyet kârı ürettiğini sorar, ancak sermayeyi ve kârı farklı tanımlar. ROCE, faiz ve vergi öncesi kârı toplam varlıklardan kısa vadeli yükümlülükler çıkarılarak bulunan sermayeye böler. ROIC, vergi sonrası faaliyet kârını (NOPAT) faizli borç ile özkaynağın toplamından nakdin düşülmesiyle bulunan yatırılan sermayeye böler.
Sermaye Maliyetiyle Karşılaştırma Neden Yalnızca ROIC İçin
Sermaye maliyeti vergi sonrası bir ölçüdür. Bu yüzden araç, varsayımsal sermaye maliyetini yalnızca vergi sonrası kâra dayanan ROIC ile karşılaştırır. ROCE vergi öncesi kârla hesaplandığı için aynı kıyasa konmaz. Girilen sermaye maliyeti bir tahmindir; tek bir doğru değeri yoktur ve sonucu doğrudan değiştirir.
Rakamların Tanımı ve Dönemi
Faizli borç, yalnızca faiz yükü taşıyan borçları kapsar; ticari borçlar ve diğer faizsiz yükümlülükler dahil edilmez. Kâr kalemi yıllık, bilanço kalemleri aynı dönemin değerleri olmalıdır. Yıllık olmayan bir dönemin kârı girilirse oran olduğundan düşük görünür. Yüksek enflasyonlu dönemlerde enflasyon muhasebesinin (TMS 29) uygulanıp uygulanmadığı da oranları değiştirir; karşılaştırılan tabloların aynı esasa göre hazırlanmış olması gerekir.
Oranın Söylemediği Şeyler
Tek dönemlik bir ROIC geçmişi ölçer, geleceği tahmin etmez. Şerefiye, tek seferlik kalemler ve muhasebe tercihleri oranı çarpıtabilir; sektörler arası doğrudan kıyas yanıltıcı olabilir. Oran, kârın nakde dönüşüp dönüşmediğini göstermez; bunun için serbest nakit akışı ve Nakit vs. İllüzyon aracı birlikte okunur. Yüksek bir oran hissenin ucuz olduğu anlamına da gelmez; fiyat ayrı bir sorudur.
Sıkça Sorulan Sorular
ROCE ile ROIC arasındaki fark nedir?
ROCE, faiz ve vergi öncesi faaliyet kârını (FVÖK) toplam varlıklardan kısa vadeli yükümlülükler çıkarılarak bulunan sermayeye böler. ROIC ise vergi sonrası faaliyet kârını (NOPAT) faizli borç ile özkaynağın toplamından nakdin çıkarılmasıyla bulunan yatırılan sermayeye böler. Kâr ve sermaye tanımları farklı olduğu için iki oran aynı şirket için bile farklı çıkar; karşılaştırma yapılırken aynı ölçü kullanılmalıdır.
Bankalar ve finansal kuruluşlar için bu oranlar anlamlı mı?
Genellikle değil. Bankalarda borç, faaliyetin hammaddesidir; faaliyet kârı, yatırılan sermaye ve FVÖK gibi kavramlar bu işletmeler için aynı anlamı taşımaz. Araç, üretim ve hizmet işletmelerinin bilanço yapısı düşünülerek hazırlanmıştır.
Enflasyon muhasebesi oranları nasıl etkiler?
TMS 29 (Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama) uygulanan finansal tablolarda tablo kalemleri rapor tarihindeki ölçü birimine göre düzeltilir. Düzeltmenin uygulandığı ve uygulanmadığı tablolardan hesaplanan oranlar doğrudan karşılaştırılamaz; karşılaştırılan şirketlerin ve yılların tabloları aynı esasa göre hazırlanmış olmalıdır.
Dönem başı mı, dönem sonu mu, ortalama sermaye mi kullanılır?
Uygulamada üç yöntem de görülür. Aswath Damodaran'ın ROIC tanımında payda, önceki dönemin defter değerli yatırılan sermayesidir; ortalama ya da dönem sonu değerle hesaplayanlar da vardır. Önemli olan, karşılaştırılan şirketlerde ve yıllarda aynı yöntemin kullanılmasıdır.
Kullanılan kavramları tek tek incelemek istersen