Bordroda Ne Kesiliyor? SGK, Gelir Vergisi ve Damga Vergisi Kalem Kalem

Bordro, brüt ücretten net ücrete uzanan hesabı gösteren belgedir. SGK primi, işsizlik sigortası, gelir vergisi ve damga vergisi gibi kesinti kalemleri içerir. Bu yazı, brüt maaşından banka hesabına düşen rakama kadar geçen yolu her kesintiyi tek tek açarak anlatıyor. Rakamlar 2026 yılı mevzuatına göredir. SGK prim oranları kanunda belirlenmiştir; dilim sınırları ve asgari ücret ise zaman içinde yeniden belirlenir.

Brütten nete: bordronun akışı

Bordro, sırayla şu adımlardan geçiyor: brüt ücretten önce SGK primi ve işsizlik sigortası düşülüyor. Bordro hesabında kalan tutar gelir vergisi matrahı olarak alınıyor, oradan gelir vergisi dilimine göre vergi hesaplanıyor. Ayrıca damga vergisi kesiliyor ve geriye net ücret kalıyor. Bu sıra önemli: bordro hesabında gelir vergisi matrahı, brüt maaştan SGK ve işsizlik primi düşüldükten sonra kalan tutardır. Asgari ücret istisnasını düzenleyen GVK md.23/18 de aynı sıralamayı esas alır.

SGK primi ve işsizlik sigortası

Çalışan payı olarak brüt maaşından %14 SGK primi (malullük-yaşlılık-ölüm + genel sağlık sigortası) ve %1 işsizlik sigortası kesiliyor; toplam %15. Bu oranlar 5510 sayılı Kanun md.81 ve 4447 sayılı Kanun md.49'da belirlenmiştir (sigortalı payı: malullük-yaşlılık-ölüm %9, genel sağlık sigortası %5, işsizlik %1). Primin hesaplandığı tabanın alt ve üst sınırları ise asgari ücretle birlikte değişir. 2026'da aylık prime esas kazanç tabanı 33.030 TL (brüt asgari ücrete eşit; günlük 1.101 TL × 30), tavanı ise 297.270 TL (taban × 9; 5510 sayılı Kanun md.82). Yani maaş bu tavanı aşsa bile SGK primi belirli bir tavanın üzerinden hesaplanır.

Gelir vergisi matrahı ve kümülatif matrah

Bordro hesabında SGK ve işsizlik sigortası düşüldükten sonra kalan tutar, gelir vergisinin hesaplandığı matrah olarak alınır. Ama burada işleri karıştıran bir detay var: Türkiye'de ücretliler için gelir vergisi, her ayın matrahına ayrı ayrı değil, yılın başından o aya kadarki matrahların TOPLAMINA, yani kümülatif gelir vergisi matrahına göre hesaplanıyor. Ocak ayındaki matrahın hesaplanma mantığı Aralık ayındakinden farklı değil, ama üzerine bindiği taban farklı. Yıl ilerledikçe kümülatif toplam büyüyor ve bir noktada bir üst gelir vergisi dilimine geçiliyor.

Gelir vergisi dilimi: bir yanlış anlama

"Vergi dilimim değişti, artık maaşımın tamamı %20 üzerinden vergileniyor" — bu bir yanlış anlama. Gerçekte yalnızca dilim sınırını AŞAN kısım yeni orandan vergileniyor, matrahın tamamı değil. 2026'da ilk dilim sınırı 190.000 TL (kümülatif matrah). Bu sınırın altındaki kısım %15, üzerinde 400.000 TL'ye kadar olan kısım %20 oranında vergilenir (ücret gelirlerinde sonraki dilimler: 1.500.000 TL'ye kadar %27, 5.300.000 TL'ye kadar %35, üzeri %40; Gelir Vergisi Genel Tebliği Seri No: 332). Yani dilim atlamak, maaşının aniden çok daha düşük bir rakama düşmesi anlamına gelmiyor. Yalnızca o ay ve sonraki aylarda artan matrahın üzerine biraz daha fazla vergi biniyor.

AGİ artık yok — yerine ne geldi?

Eskiden bordrolarda "Asgari Geçim İndirimi" (AGİ) diye bir kalem vardı. Bu kalem, 7349 sayılı Kanun (Resmî Gazete 25.12.2021) ile Gelir Vergisi Kanunu'nun 32. maddesinin yürürlükten kaldırılmasıyla uygulamadan çıktı; kaldırma, 1/1/2022'den itibaren yapılan ücret ödemelerine uygulanır. 2026 bordrolarında AGİ kaleminin bulunmaması bir hata değil, güncel düzenlemenin sonucudur. Yerine gelen mekanizma şöyle: ödemenin yapıldığı ayda geçerli asgari ücretin brüt tutarından işçi payı SGK ve işsizlik primi düşüldükten sonra kalan tutara isabet eden ücret gelir vergisinden istisnadır. Aylık brüt asgari ücrete isabet eden kısım ise damga vergisinden istisnadır (GVK md.23/18; 488 sayılı Kanun (2) sayılı tablo IV/34). İstisna daha yüksek ücret alanlar için de uygulanır, ancak yalnızca ilgili kısma. Bu nedenle asgari ücretli gelir vergisi ve damga vergisi ödemez; daha yüksek ücret alanlar ise yalnızca asgari ücrete karşılık gelen kısım için vergi ödemez.

Damga vergisi

Brüt maaş üzerinden binde 7,59 oranında (488 sayılı Damga Vergisi Kanunu, (1) sayılı tablo) ayrı bir damga vergisi kesiliyor. Yukarıda anlatılan istisna burada da geçerli: asgari ücrete denk gelen kısım damga vergisi istisnası kapsamında, sadece bunun üzerindeki fark vergilendiriliyor.

BES kesintisi (varsa)

Bazı bordrolarda bir de Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) kesintisi görülür. Bu kalem her bordroda bulunmaz: çalışan, işvereni aracılığıyla otomatik katılım sistemine dâhil edildiyse ya da kendi isteğiyle bir BES sözleşmesi yaptıysa ortaya çıkar. Otomatik katılımda çalışan, plana dâhil olduğunun kendisine bildirildiği tarihi izleyen iki ay içinde sözleşmeden cayabilir (4632 sayılı Kanun ek madde 2). BES kesintisi bir vergi değil, emeklilik hesabına giden katkı payıdır.

Net ücret ile banka hesabına yatan farklı olabilir

Bordronun en altındaki "net ücret" rakamı, tüm yasal kesintiler düşüldükten sonraki tutar. Banka hesabına yatan rakam ise bundan farklı olabilir; icra kesintisi, avans mahsubu, sendika aidatı gibi ek kalemler varsa hesaba geçen tutar net ücretten düşük görünebilir.

Somut bir örnek: aynı maaş, farklı net

Varsayımsal bir örnekte brüt 60.000 TL sabit aylık maaş yıl boyunca değişmiyor. SGK+işsizlik kesintisi her ay aynı: 60.000 × %15 = 9.000 TL, yani bordro hesabında aylık gelir vergisi matrahı 51.000 TL.

İlk üç ay, kümülatif matrah sırasıyla 51.000 / 102.000 / 153.000 TL — hâlâ 190.000 TL'lik ilk dilim sınırının altında, gelir vergisi %15'ten hesaplanıyor: 51.000 × %15 = 7.650 TL/ay (asgari ücret gelir vergisi istisnası uygulanmadan önce hesaplanan vergi).

Dördüncü ay, kümülatif matrah 153.000 + 51.000 = 204.000 TL'ye çıkıyor. Yani 190.000 TL sınırı bu ay içinde aşılıyor. Sınırın altında kalan 37.000 TL hâlâ %15'ten (5.550 TL), sınırı aşan 14.000 TL ise %20'den (2.800 TL) vergileniyor. O ayki gelir vergisi (istisna öncesi) toplamda 8.350 TL, yani önceki aylardan 700 TL daha fazla. Bu örnekteki gelir vergisi tutarları, asgari ücret gelir vergisi istisnası düşülmeden hesaplanmıştır; istisna ayrıca düşüldüğünden bu rakamlar eline geçen net tutarı vermez. Maaş değişmediği halde kümülatif matrah dilim sınırını aştığında o ayki vergi artar.

(Damga vergisi bu örnekte sabit kalıyor, ayrı bir kesinti: asgari ücreti aşan 26.970 TL üzerinden binde 7,59 = ~205 TL/ay, tüm yıl aynı.)

Bu hesaplamayı kendi maaşınla ay ay görmek istersen, 12 Aylık Bordro Simülatörü'nü kullanabilirsin.

Kontrol listesi: bordronu okurken 7 madde

• Brüt maaşın, SGK primi ve işsizlik sigortası kesintisinden ÖNCEki rakam mı, doğru baz alınmış mı?
• SGK+işsizlik kesintisi, brüt maaşın gerçekten %15'i mi (yoksa yanlışlıkla farklı bir taban mı kullanılmış)?
• Kümülatif gelir vergisi matrahı, bir önceki ayın kümülatif matrahının üzerine doğru eklenmiş mi?
• Hangi gelir vergisi diliminde olduğun, kümülatif matrahınla tutarlı mı?
• Asgari ücrete denk gelen kısım için gelir vergisi ve damga vergisi istisnası doğru uygulanmış mı (eski "AGİ" kalemi artık yok)?
• Damga vergisi binde 7,59 oranından, asgari ücreti aşan kısım üzerinden mi hesaplanmış?
• Net ücret ile banka hesabına yatan tutar arasında fark varsa, bunun icra/avans/aidat gibi ek bir kalemden kaynaklanıp kaynaklanmadığı belli mi?

Sıkça sorulan sorular

Zam almadım ama net maaşım azaldı, bu normal mi? Evet olabilir. Yukarıdaki örnekte gösterildiği gibi, kümülatif matrahın bir dilim sınırını aşması, brüt maaş sabit kalsa bile net ücreti bir miktar düşürebilir. Bu, kümülatif hesap yönteminin yapısal bir sonucudur; ancak net ücret düşüşünün başka nedenleri de olabilir.

AGİ'yi bordromda neden göremiyorum? Çünkü 2022'den beri bu kalem yok — yerine asgari ücrete denk gelen kısmın gelir ve damga vergisinden istisna tutulması geldi (GVK md.23/18).

Yılın ilk ayında matrah neden sıfırdan başlıyor? Kümülatif matrah, her takvim yılı Ocak ayında sıfırlanıyor — bu yüzden yılın ilk aylarında kümülatif matrah genellikle ilk (en düşük oranlı) dilimdedir; yıl ilerledikçe toplam büyüdükçe üst dilimlere geçilebilir.

BES kesintisi zorunlu mu? Otomatik katılımda, plana dâhil olunduğunun bildirildiği tarihi izleyen iki ay içinde sözleşmeden cayılabilir (4632 sayılı Kanun ek madde 2); BES kesintisi bir vergi değil, emeklilik hesabına giden katkı payıdır.

SGK primi neden brüt maaşımın tamamı üzerinden hesaplanmıyor bazen? Prime esas kazancın bir tavanı var (2026'da 297.270 TL) — maaşın bu tavanı aşıyorsa, SGK primi tavan üzerinden hesaplanır, aşan kısım için ek prim kesilmez.

İşveren tarafında da kesinti var mı? Evet, ama bu çalışanın net maaşından kesilmez — işveren ayrıca kendi payına düşen SGK ve işsizlik sigortası primini öder (5510 sayılı Kanun md.81; 4447 sayılı Kanun md.49); bu, işverenin toplam maliyetine dahildir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; bordro yönetimine dair bir öneri içermez. Yazıdaki oranlar ve tutarlar 2026 yılı mevzuatına göredir ve her yıl güncellenir; kendi bordrosuna ilişkin net bir soru, işverenin insan kaynakları/bordro birimine ya da bir mali müşavire yöneltilebilir.