Sermaye Yeterlilik Rasyosu (SYR)

Sermaye yeterlilik rasyosu (SYR), bir bankanın olası büyük bir zarar durumunda (örneğin kredilerin toplu olarak batması) bu zararı kendi özkaynağıyla ne kadar karşılayabileceğini gösterir. Sanayi şirketindeki borç/özkaynak oranının tersine çevrilmiş, düzenleyici tarafından zorunlu kılınmış bir versiyonu gibi düşünülebilir.

SYR nasıl hesaplanır?

SYR (sermaye yeterlilik rasyosu), BDDK'nın Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğinde (Resmî Gazete, 23 Ekim 2015) "sermaye yeterliliği standart oranı" adıyla geçer ve şöyle tanımlanır: özkaynak ÷ (kredi riskine esas tutar + piyasa riskine esas tutar + operasyonel riske esas tutar). Paydadaki üç kalem, bankanın kredi, piyasa ve operasyonel risklerine karşı bulundurması gereken özkaynak miktarının tespitinde dikkate alınan tutarlardır; bu üçünün toplamı, aşağıdaki örnekteki "risk ağırlıklı varlıklar" ifadesiyle aynı işi görür.

Aynı Yönetmeliğin (2015 metni) 29. maddesi, standart oranın asgari yüzde 8 olarak tutturulmasını ve idame ettirilmesini şart koşar; ana sermaye yeterliliği oranı için asgari yüzde 6, çekirdek sermaye yeterliliği oranı için asgari yüzde 4,5 aranır. Yönetmelik sonradan değişikliğe uğrayabildiği ve ek sermaye tamponlarına ilişkin ayrı düzenlemeler bulunabildiği için güncel yükümlülükleri BDDK mevzuatından kontrol etmek gerekir.

Somut bir örnek

Bir bankanın risk ağırlıklı varlıkları 500 milyar TL, özkaynağı ise 75 milyar TL ise, SYR %15'tir. BDDK'nın belirlediği yasal asgari eşiğin üzerinde kaldığı sürece banka faaliyetine devam edebilir; eşiğin altına düşmesi durumunda düzenleyici müdahalesi (yeni sermaye artırımı zorunluluğu gibi) devreye girer.

Payda büyürse oran nasıl değişir?

Varsayımsal bir örnek (rakamlar uydurmadır): özkaynak 75 milyar TL olsun; kredi riskine esas tutar 420, piyasa riskine esas tutar 30, operasyonel riske esas tutar 50 milyar TL. Payda 500 milyar TL olur ve SYR 75 ÷ 500 = %15 çıkar. Özkaynak aynı kalırken kredi riskine esas tutar 470 milyar TL'ye yükselirse payda 550 milyar TL olur ve oran yaklaşık %13,6'ya (75 ÷ 550) düşer. Yani oran, yalnızca özkaynağın değil, risk tutarlarının büyümesine de duyarlıdır; özkaynağı yükseltmeden risk tutarını büyüten bir banka aynı oranı koruyamaz.

Neden bir "alarm sistemi"?

SYR, bankanın günlük faaliyetini değil, bir kriz anında sistemin ne kadar dayanıklı olduğunu ölçer — bir binanın deprem yönetmeliğine uygunluğuna benzer. Yüksek bir SYR, bankanın takipteki kredilerinde ani bir artış olsa bile ayakta kalabileceğini gösterir; düşük bir SYR ise küçük bir şokun bile bankayı zorlayabileceği anlamına gelir.

Yatırımcı için önemi

Bir banka hissesini değerlendirirken sadece ROE gibi kârlılık oranlarına bakmak yeterli değildir — yüksek kârlılık, düşük bir SYR ile birlikte geldiğinde, bu kârın ne kadar riskli bir yapı üzerinde inşa edildiğini de sorgulamak gerekir. Sağlıklı bir banka, kârlılık ve sermaye tamponu arasında bir denge kurabilendir.

Neden mevduat sahibini de ilgilendirir?

SYR sadece hissedarları değil, bankaya mevduat yatıran herkesi de ilgilendirir — banka bir kriz anında zararı özkaynağıyla karşılayamazsa, sistemin bir sonraki koruma katmanı mevduat sigortasıdır. Bu yüzden SYR, tek bir bankanın değil, bütün bankacılık sisteminin dayanıklılığını ölçen düzenleyici araçların merkezinde yer alır.