Finansal Sözlük
Mark to Market (Piyasa Değerine Göre Değerleme)
Bir varlığın ya da sözleşmenin değerini, geçmişteki maliyeti yerine güncel piyasa fiyatına göre kayıtlara yansıtan muhasebe yöntemidir.
Bir varlığı defterlere ne kadara aldığınla değil, şu an piyasada ne kadar ettiğiyle kaydetmeye piyasa değerine göre muhasebe (mark-to-market) denir. Fiyatı her gün değişen hisse senedi gibi varlıklarda bu makul bir yöntemdir — elindeki varlığın güncel değerini gösterir.
Sorun nerede başlar?
Yöntem, fiyatı kolayca doğrulanabilen varlıklarda (borsada işlem gören bir hisse gibi) sağlıklı çalışır. Ama ortada aktif bir piyasası olmayan, uzun vadeli ve karmaşık bir sözleşme varsa, "güncel değer" artık gözlemlenen bir fiyat değil, şirketin kendi yaptığı bir tahmindir. Şirket bu tahmini istediği kadar iyimser yapabilir — çünkü kimse o sözleşmenin gerçek piyasa fiyatını bağımsız olarak doğrulayamaz.
Enron'daki kullanımı
Enron, uzun vadeli enerji sözleşmelerinden önümüzdeki 10-20 yıl içinde elde edilmesi beklenen kârı, sözleşme imzalanır imzalanmaz o yılın geliri gibi defterlere yazdı — nakit hiç girmeden, hatta bazı tahminler hiç gerçekleşmeden. Enron vakasında raporlanan rekor kârların büyük kısmı bu şekilde üretilmiş tahminlerdi.
Resmî muhasebe karşılığı
Muhasebe standartlarındaki karşılığı gerçeğe uygun değer ölçümüdür (TFRS 13) — mark-to-market, bu ölçümün günlük finans dilinde yerleşmiş, İngilizce haliyle kullanılan adıdır.
Nasıl fark edilir?
Bir şirketin kâr rakamı ile faaliyetlerinden elde ettiği gerçek nakit akışı arasında sürekli ve büyüyen bir fark varsa, bu bir uyarı işaretidir — kâr "görüş", nakit ise "gerçek"tir. Sağlıklı bir şirkette bu ikisi zamanla birbirine yakınsar; aralarındaki makas sürekli açılıyorsa, raporlanan kârın ne kadarının gerçek nakde dönüştüğünü sorgulamak gerekir. Bu makası kendi rakamlarınla görmek istersen Nakit vs. İllüzyon aracını deneyebilirsin.