Finansal Sözlük
Latte Faktörü (The Latte Factor)
Günlük ya da aylık, tek başına önemsiz görünen küçük harcamaların, yatırıma dönüştürülmediği için yıllar içinde yarattığı büyük servet kaybıdır.
Kayıp Servet ≈ Aylık Tutar × [(1 + Yıllık Getiri)^Ay Sayısı − 1] / Aylık Getiri
Finans yazarı David Bach'ın popülerleştirdiği bu kavram, günlük bir kahvenin (ya da kullanılmayan bir aboneliğin) tek başına önemsiz görünen maliyetinin, yıllar boyunca yatırılmadığı için ne kadar büyük bir servete dönüşebileceğini anlatır. Mesele kahve değil — mesele, o küçük tutarın hiçbir zaman "yatırım" olarak değerlendirilmemesi.
Neden küçük rakamlar aldatıcı?
Günde 60 TL'lik bir harcama, yılda yaklaşık 22.000 TL eder — bu bile şaşırtıcı olabilir. Ama asıl çarpıcı olan, bu tutar hiç harcanmayıp bir yatırım aracına yönlendirilseydi, bileşik getiri sayesinde 10-20 yıl sonra ne kadar büyüyeceğidir. Küçük, tekrar eden bir harcamayı değerlendirirken zihin genelde "yıllık toplam" ile durur — oysa asıl kayıp, o paranın yatırılmamış olmasının fırsat maliyetidir.
Kendi rakamlarınla gör
Aylık boşa giden bir tutarı, bir getiri varsayımıyla yıllar içinde nereye gidebileceğini görmek istersen, Bileşik Getiri Hesaplayıcı'nı kullanabilirsin — aylık tutar, yıllık getiri ve yıl sayısı gir, gerisini o hesaplar.
Karanlık ikizi: bileşik maliyet
Latte faktörünün asıl finansal karşılığına bileşik maliyet denir — bu kavram, kaçırılan getiriyi de hesaba katarak toplam kaybı daha net gösterir.
Bu mantığı somut bir abonelik denetimi örneğiyle Abonelik Denetimi yazımızda anlatıyoruz.