Temel Hesaplayıcılar
Şrinkflasyon Dedektörü
Etiket fiyatı sabit kalsa da gramaj küçülünce ödediğin gerçek birim fiyat yükselir. Bu mantığı Sessiz Zam yazısında anlatmıştık.
Şrinkflasyon Dedektörü
Gerçek zam (birim fiyat üzerinden)
%37,5
Etiketteki fiyat artışı %10,0 gibi görünüyor olabilir. Ama gramajdaki küçülmeyi hesaba kattığımızda, bu ürüne gelen gerçek zam %37,5 — aradaki %27,5'lik puan farkı, etikette hiç görünmeyen kısım.
Bu sonuç ne anlama geliyor? Girdiğin eski/yeni fiyat ve gramaja göre, etikette görünen zam ile birim fiyat üzerinden gerçek zam arasındaki fark.
Ne anlama gelmiyor? Üreticinin niyetine dair bir iddia değil — sadece iki dönem arasındaki birim fiyat matematiğini gösterir.
Bu araç eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Sonuçlar geçmiş varsayımlara dayanan örneklerdir, gerçek getiriyi garanti etmez.
Fiyat Sabit, Ürün Küçük
Zam her zaman fiyat etiketinde görünmez. Fiyat aynı kalıp paketin içindeki miktar azaldığında ortaya çıkan gizli artışın adı şrinkflasyondur. Miktar yerine malzeme kalitesi düşürüldüğünde ise aynı mekanizmanın adı skimpflasyon olur — ikisi de fiyatı sabit tutup alınan şeyi küçültür.
Etiket Fiyatından Birim Fiyata
Araç iki dönemin fiyat ve gramaj bilgisini alıp her biri için birim fiyatı hesaplar, sonra iki zam oranını yan yana koyar: etiket üzerinden görünen ve birim fiyat üzerinden gerçek olan. Aradaki fark, gramaj değişiminin tek başına yarattığı artıştır. Rafta aynı karşılaştırmayı hızlıca yapmanın yolu birim fiyat etiketine bakmaktır.
Neden Fark Edilmiyor
Küçülme genelde tek seferde değil, kademeli olur — ve kademeli değişim, ani değişimin uyandırdığı tepkiyi uyandırmaz. Kaynayan kurbağa sendromu tam olarak bunu tarif eder. Zamanla zihindeki adil fiyat algısı da aşınır ve her yeni rakam sorgulanmadan normal kabul edilir; bunun adı fiyat körlüğüdür.
Sıkça Sorulan Sorular
Gramaj küçültmek yasal mı?
Ambalajda net miktarın doğru yazılması zorunludur, dolayısıyla küçültmenin kendisi bir usulsüzlük değildir. Sorun gizlilikte değil, görünürlükte: rakam ambalajın üzerinde yazar ama kimse iki ürünü yan yana koyup gramaj karşılaştırması yapmaz. Yöntemin işe yaramasının sebebi de budur.
Görünen zam ile gerçek zam neden bu kadar farklı çıkıyor?
Görünen zam yalnızca etiket fiyatını karşılaştırır. Gerçek zam ise fiyatı miktara bölerek birim başına ödediğin tutarı bulur. Fiyat hiç değişmemiş olsa bile gramaj küçüldüyse birim fiyat artmıştır — bu durumda görünen zam sıfır, gerçek zam pozitif çıkar.
Hangi ürünlerde daha sık karşılaşılır?
Ambalajı standart görünen ve sık satın alınan kalemlerde: bisküvi, çikolata, deterjan, kağıt ürünleri, hazır gıda. Alışkanlıkla alınan ve fiyatı ezberlenmiş ürünlerde etki daha büyüktür, çünkü ezberlenen şey fiyattır, gramaj değil.