Film & Dizi İncelemesi
Paranın Yükselişi (The Ascent of Money)
Tarihçi Niall Ferguson'ın kendi kitabından uyarlanan, Mezopotamya'nın ilk borç kayıtlarından 2008 küresel finans krizine uzanan dört bölümlük belgesel dizi.
Konu Özeti
2008'de Channel 4 (İngiltere) ve PBS (ABD) için çekilen "Paranın Yükselişi" (The Ascent of Money), tarihçi Niall Ferguson'ın kendi adını taşıyan ve Türkçeye "Paranın Yükselişi: Dünyanın Finansal Tarihi" adıyla çevrilen kitabından (Yapı Kredi Yayınları, 2011) uyarlanmış dört bölümlük bir belgesel dizi. Ferguson, parayı, krediyi ve bankacılığı insanlık tarihinin en eski ve en az anlaşılan icatlarından biri olarak ele alıp, Mezopotamya'daki ilk borç kayıtlarından 2008 küresel finans krizine uzanan bir çizgi çiziyor.
Dizinin bölümleri parayı farklı açılardan işler: kredi ve borcun doğuşu, savaşları finanse eden tahvil piyasalarının yükselişi, tarihin ilk büyük spekülatif balonlarından biri olan Mississippi Şirketi vakası (sitemizde Lale Çılgınlığı Otopsisi'nde incelediğimiz balon zihniyetiyle aynı köke sahip), ve son olarak küreselleşmiş finansın 2008'deki subprime mortgage krizinde nasıl sistemik riske dönüştüğü — bu son olayı 2008 Mortgage Krizi Otopsisi'nde çok daha ayrıntılı işledik. Üçüncü bölüm "Risky Business" özellikle sigorta ve risk kavramlarının tarihsel gelişimine odaklanır.
Dizinin en güçlü yanı, finansal araçları soyut kavramlar olarak değil, somut tarihsel olayların (savaşlar, balonlar, krizler) içinden doğan insan icatları olarak anlatmasıdır — para, Ferguson'a göre iyi ya da kötü değildir, insanlığın risk ve zamanla baş etme biçimidir.
Ana Çıkarımlar
Para, insanlığın risk ve zamanla baş etme icadı
Ferguson'a göre para/kredi iyi ya da kötü değildir — insanların belirsizliği ve zamanı yönetmek için geliştirdiği bir araçtır, tarihinin her döneminde farklı biçimler almıştır.
→ Tahvil'i okuBalonlar yeni değil, insanlık kadar eski
18. yüzyıl Mississippi Şirketi vakası, dizinin gösterdiği gibi bugünün balonlarıyla aynı zihniyet kalıbını (aşırı iyimserlik, 'bu sefer farklı' düşüncesi) taşır.
→ Spekülatif Balon'u okuKüreselleşme, riski de küreselleştirir
Dizinin son bölümü, 2008 subprime krizinin nasıl tek bir ülkenin konut piyasasından küresel bir sistemik riske dönüştüğünü anlatır — finansal bağlantılılığın hem faydası hem tehlikesi.
→ Sistemik Risk'i oku
Nerede Temkinli Olmalısın
Dizi 2008'de çekildiği için son bölümdeki 2008 krizi analizi, krizin henüz yeni patlak verdiği bir anın perspektifini yansıtır — sonraki on yılların düzenleyici tepkileri (Dodd-Frank, Basel III gibi) ve akademik geriye dönük değerlendirmeler dizide yer almaz.
Ferguson bir tarihçidir, pratisyen bir yatırımcı değil — dizi finansal tarihi anlatır, güncel bir yatırım stratejisi ya da piyasa tahmini sunmaz. Tarihsel örnekler ilham verici olsa da, geçmiş döngülerin bugünün piyasalarında birebir tekrarlanacağı anlamına gelmez.