Sonradan Bilmişlik Yanlılığı (Hindsight Bias)

Sonradan bilmişlik yanlılığı (hindsight bias), sonucu öğrendikten sonra "bunu zaten biliyordum" ya da "belliydi" duygusuna kapılmaktır. Baruch Fischhoff'un 1975'te Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance dergisinde yayımlanan çalışması, kişilerin sonucu öğrendikten sonra o sonucu daha öngörülebilir buldukları ve bu algı değişimini fark etmedikleri bulgusuyla bilinir; Fischhoff bunu "sinsi determinizm" (creeping determinism) diye adlandırdı. Etki sonraki çalışmalarda geniş biçimde araştırıldı.

Yatırımda nasıl görünür?

Bir kriz geçtikten sonra "balon belliydi", bir hisse yükseldikten sonra "alınması gerektiği ortadaydı" denir. Oysa o günkü bilgi, belirsizlik ve seçenekler bugünkü kadar net değildi. Sonuç bilindiğinde, geçmişteki belirsizlik hafızada silikleşir (bkz. spekülatif balon).

Neden önemli?

Yanlılık iki sonuca yol açabilir: geçmiş kararların kalitesini sonuca bakarak yargılamak ve kişinin kendi tahmin yeteneğine duyduğu güvenin şişmesi. Bu ikinci etki aşırı güven yanılgısını besleyebilir.

Varsayımsal bir örnek

Bir yatırımcı, ay başında bir hissenin ne olacağını "belirsiz" olarak değerlendirmiş olsun. Hisse ay sonunda sert yükseldiğinde "zaten yükselecekti" diyebilir; ay başındaki kendi belirsizliğini artık hatırlamaz. Bu yanlılık, sonuç bilgisinin geçmişteki belirsizlik hatırasını bozmasıyla ilişkilendirilir.

Sınırları

Her "bu belliydi" cümlesi yanlılık değildir; gerçekten önceden görülen riskler de vardır. Fark, görüşün o tarihte yazılı ya da sözlü olarak ifade edilip edilmediğindedir. Kavram, onaylama önyargısıyla da birlikte çalışabilir.

Bu tanım genel bilgilendirme amaçlıdır, belirli bir alım-satım kararına dair bir tavsiye içermez.