Finansal Sözlük
İpoteğe Dayalı Menkul Kıymet (MBS)
Çok sayıda konut kredisinin bir araya getirilip paketlenmesiyle oluşturulan, bu kredilerin ödeme akışına dayalı olarak yatırımcılara satılan menkul kıymettir.
Bir banka verdiği yüzlerce veya binlerce konut kredisini (ipoteği) tek tek bilançosunda tutmak yerine, bunları bir araya toplayıp "paketleyerek" yatırımcılara satılabilir bir menkul kıymete dönüştürebilir — buna İpoteğe Dayalı Menkul Kıymet (MBS) denir. Bu menkul kıymeti satın alan yatırımcılar, altındaki kredilerin faiz ve anapara ödemelerinden pay alır.
Somut bir örnek
Bir bankanın 1.000 adet konut kredisini (her biri ortalama 500.000 TL, toplam 500.000.000 TL) bir araya getirip paketlediğini ve bu paketi yatırımcılara MBS olarak sattığını düşün. Kredi sahiplerinin büyük çoğunluğu düzenli ödeme yapmaya devam ettiği sürece MBS değerini korur; ama temerrüt oranı beklenenden çok yükselirse, MBS'nin değeri de sert şekilde düşer.
Riski nereden gelir?
Bir MBS'nin değeri, altındaki konut kredilerini ödeyen kişilerin ödeme kapasitesine bağlıdır. Kredi sahiplerinin büyük bir kısmı temerrüde düşerse, MBS'nin değeri de sert şekilde düşer. Bu risk, kredi kalitesi düşük ("subprime") kredilerin yüksek dereceli menkul kıymetlerle karıştırılıp paketlendiği durumlarda özellikle gizlenmesi kolay bir risktir.
Neden tarihe geçti?
2008 küresel finans krizinin merkezinde, kalitesi düşük konut kredilerinden oluşturulan MBS'lerin beklenenden çok daha riskli çıkması ve CDS aracılığıyla bu riskin sistemin geneline yayılması yer alır — bu olay, karmaşık finansal ürünlerin altında yatan gerçek riskin ne kadar gizlenebileceğinin en çok anılan örneklerinden biri oldu.