Finansal Sözlük
Devre Kesici
Piyasada fiyatların çok kısa sürede aşırı hareket etmesi durumunda işlemleri geçici olarak durdurarak paniği ve aşırı oynaklığı frenlemeyi amaçlayan otomatik borsa mekanizmasıdır.
Devre kesiciler, bir endeks veya hissenin fiyatı belirli bir eşiği (ör. %10) çok kısa sürede aşarsa, işlemleri birkaç dakikadan bir seansa kadar geçici olarak durduran, borsalarda önceden tanımlanmış otomatik mekanizmalardır.
Somut bir örnek
Bir endeksin, açılıştan sonraki birkaç dakika içinde %10 birden düştüğünü düşün — bu eşiği aştığı an, borsa işlemleri otomatik olarak birkaç dakikalığına durdurulur. Bu kısa mola, panik halindeki yatırımcılara bilgiyi sindirip daha sağlıklı bir karar verme fırsatı tanır, tamamen algoritmik ya da duygusal bir çöküşün önüne geçebilir.
Amaç: soğuma süresi yaratmak
Fikir basit: panik anlarında (ya da algoritmik işlemlerin birbirini tetiklediği ani çöküşlerde) kısa bir duraklama, yatırımcılara bilgiyi sindirip daha sağlıklı kararlar verme fırsatı tanır. Bu, fiyatların "gerçek" bir tepki mi yoksa panik kaynaklı aşırı bir tepki mi olduğunu ayırt etmeye yardımcı olur.
Kökeni ve Borsa İstanbul'daki karşılığı
Devre kesici mekanizmaları, 1987'deki "Kara Pazartesi" çöküşünün ardından ABD borsalarında yaygınlaştı ve zamanla dünya genelindeki borsalarda benzer sistemler benimsendi. Borsa İstanbul'da da hem pay bazında hem endeks bazında fiyat marjı ve geçici işlem durdurma kuralları uygulanır.
Devre kesicilerin özellikle yeni halka arz edilen hisselerde neden daha sık devreye girdiğini Halka Arz Değerlendirme Rehberi'nde anlatıyoruz.