Temel Hesaplayıcılar
Kendi Enflasyonun: Zaman Maliyeti
Fiyatları TL yerine "kaç dakika çalışman gerekiyor" cinsinden karşılaştırmak, maaş zammının fiyat artışına gerçekten yetip yetmediğini gösterir. Bu mantığı Sessiz Zam yazısında anlatmıştık.
Kendi Enflasyonun: Zaman Maliyeti
Emek maliyetindeki artış
10,8 dk
Maaşın artmış olsa bile, bu ürünü almak için şimdi 10,8 dakika daha fazla çalışman gerekiyor — sessiz zam, maaş zammını geride bıraktı.
Bu sonuç ne anlama geliyor? Girdiğin maaş ve fiyat değişimine göre, bu ürünü almak için gereken çalışma süresinin eskiye göre artıp azalmadığı.
Ne anlama gelmiyor? Resmi enflasyon oranının bir ölçümü değil — sadece senin kendi maaşın ve bu tek ürünün fiyatı arasındaki kişisel karşılaştırma.
Bu araç eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Sonuçlar geçmiş varsayımlara dayanan örneklerdir, gerçek getiriyi garanti etmez.
Zam Aldın, Peki Ne Kadar Çalışıyorsun
Maaş arttığında ilk bakılan rakam yüzdedir, ama o yüzde tek başına bir şey söylemez. Asıl soru şu: aynı ürünü almak için eskiden ne kadar, şimdi ne kadar çalışıyorsun. Bu ölçü, fiyat artışıyla maaş artışını tek bir birimde birleştirir ve enflasyonun senin özelindeki karşılığını verir.
Saatlik Ücretten Dakikaya
Araç önce iki dönemin net maaşını aylık çalışma saatine bölerek saatlik ücreti bulur, sonra ürünün fiyatını bu ücrete bölerek gereken çalışma süresini hesaplar. İki süreyi yan yana koyar. Süre uzadıysa nominal olarak zam almış olsan bile o ürün karşısında fakirleşmişsindir — aynı mantığın portföy tarafındaki karşılığı reel getiridir.
Ortalama Sepet, Senin Sepetin Değil
Resmî enflasyon temsili bir sepeti ölçer; senin harcaman o sepete benzemiyorsa yaşadığın artış da farklı olur. Bu araç tek bir ürünle çalıştığı için genel bir ölçü vermez, ama senin bütçende gerçekten yer tutan bir kalemde ne olduğunu gösterir. Fiyatların sürekli artışı karşısında adil değer algısının aşınmasına fiyat körlüğü, gramaj küçülterek yapılan gizli zamma ise şrinkflasyon denir.
Sıkça Sorulan Sorular
Resmî enflasyon rakamıyla neden aynı çıkmıyor?
Resmî enflasyon, ülke genelindeki temsili bir sepetin ortalama fiyat değişimini ölçer. Bu araç ise tek bir ürünü ve senin maaşını kullanır — yani senin sepetin, senin gelirin. İkisinin farklı çıkması normaldir; harcama alışkanlığın ortalama sepete benzemiyorsa fark büyür.
Neden para değil de çalışma süresi cinsinden ölçüyor?
Çünkü fiyat da maaş da aynı anda değişir ve yalnızca fiyata bakmak yarım bir tablo verir. Bir ürünün kaç dakikalık çalışmaya mal olduğu, iki değişkeni tek bir birimde birleştirir. Süre kısalmışsa alım gücün artmış, uzamışsa azalmıştır — zam alıp da fakirleşmenin en net ölçüsü budur.
Hangi ürünü seçmeliyim?
Düzenli aldığın ve fiyatını hatırladığın bir şey en iyi sonucu verir: bir kilo et, bir depo yakıt, aylık bir abonelik. Tek bir ürün genel bir enflasyon ölçüsü vermez ama senin bütçende gerçekten yer tutan bir kalemde ne olduğunu net gösterir.