Finansal Sözlük
Brüt Takas
Alım satım işlemlerinin, taraflar arasında karşılıklı mahsuplaşma (netleştirme) yapılmadan, her işlemin kendi tutarı üzerinden ayrı ayrı gerçekleştirildiği takas yöntemidir.
Bir takas sisteminde iki yol vardır: net takas, aynı taraflar arasındaki birden fazla işlemi birbirinden mahsup edip tek bir bakiye üzerinden kapatır; brüt takas ise her işlemi kendi başına, tam tutarıyla ve mahsuplaşma olmadan gerçekleştirir.
Neden tercih edilir?
Brüt takas, işlem başına gerçek zamanlı ve tam tutarlı ödeme yapıldığı için karşı taraf riskini (bir tarafın yükümlülüğünü yerine getirememesi riskini) azaltır — özellikle merkez bankalarının büyük tutarlı ödeme sistemlerinde (ör. RTGS - Real-Time Gross Settlement) tercih edilme sebebi budur.
Bedeli: daha fazla likidite ihtiyacı
Netleştirme olmadığı için, brüt takas sistemlerinde katılımcıların her an daha fazla nakit/teminat hazır bulundurması gerekir — net takasa kıyasla operasyonel likidite ihtiyacı daha yüksektir. Bu yüzden sistemler genelde riskin mi yoksa likidite verimliliğinin mi öncelikli olduğuna göre brüt ya da net takas arasında tercih yapar.