Borç Servis Oranı Kaç Olmalı? Hanehalkı Borç Yükünü Stres Testiyle Ölçün

Borç servis oranın bugün rahat görünebilir — ama bu, tek bir anın fotoğrafıdır. Bir binanın kolonu bugünkü yükü rahat taşıyor olabilir; asıl soru, yük beklenmedik biçimde artarsa ne olacağıdır. Borçta o yük, gelirinin düşmesidir. Bu yazıda borç yükünü tek bir sayıya değil, üç ayrı mercekle ölçüyoruz.

Borç Servis Oranı Neyi Gösterir, Neyi Göstermez?

Bu sitede borç servis oranı, net gelirinin taksitlerini kaç kat karşıladığını gösterir. BIS gibi kurumlar aynı kavramı ters yönde, faiz ve anapara ödemelerinin gelire oranı olarak tanımlar; iki ölçü birbirinin tersidir. Bu yazı sitenin tanımını kullanır ve bir eşik rakamı vermez. Bu hesap, gelirinin bugünkü haliyle sabit kalacağını varsayar. Gerçek hayatta gelir düşebilir (işten çıkarılma, iş yavaşlaması) ama taksitler aynı kalır. Bu yazının odağı, bu boşluğu kapatmak: gelir düştüğünde taksitlerin ne kadar "kırılgan" olduğunu görmek.

Üç Ayrı Mercek, Tek Skor Değil

Borç yükünü değerlendirirken üç farklı soru sorulabilir ve bunlar birbirine indirgenemez: (1) Gelirim düşerse taksitlerimi karşılayabilir miyim? (2) Teminatımın değeri, kalan borcuma göre ne durumda? (3) Kredim değişken faizliyse, faiz artarsa taksitim ne kadar büyür? Bu üçünü tek bir "borç sağlığı puanı"na indirmek yanıltıcı olur, çünkü biri diğerini telafi edemez. Düşük bir LTV'ye sahip olman, gelir şokuna karşı taksitlerini ödeyebileceğin anlamına gelmez. Bu yüzden aşağıdaki araç, üçünü ayrı ayrı gösterir. Tek bir puan, üç ayrı soruyu saklar.

LTV: Teminatın Değeri Sabit Değildir

LTV (kredi/değer oranı), kalan borcunun teminatının güncel değerine oranıdır — ve bu oran statik değildir. Diyelim ki kalan borcun 500.000 TL, evinin değeri 1.000.000 TL: LTV yüzde 50 olur (varsayımsal örnek). Evinin değeri bölgesel bir değer kaybı ya da piyasa koşulları yüzünden 800.000 TL'ye düşerse, aynı borçla LTV yüzde 62,5'e çıkar; sen hiçbir şey yapmasan bile. Borç aynı kalır, teminatın değeri değişir ve oran da onunla birlikte değişir. LTV yalnızca teminatlı kredilerde (konut, taşıt) anlamlıdır; teminatsız bir ihtiyaç kredisinde LTV kavramı uygulanmaz.

Faiz Şoku: Sadece Değişken Faizli Kredide Geçerli

Değişken faizli bir kredin varsa, piyasa faizleri yükseldiğinde taksitin de yükselir — bu senaryonun etkisini görmek, bütçeni önceden test etmenin bir yolu. Sabit faizli bir kredide ise bu senaryo tanım gereği geçerli değildir: taksitin, kredi süresi boyunca sözleşmeyle sabitlenmiştir.

Enflasyonist Borç Erimesi Bu Testte Neden Görünmüyor?

Enflasyonist borç erimesi, sabit faizli bir borcun REEL değerinin zamanla enflasyon karşısında küçülmesini anlatır — bu, uzun vadede borçlunun lehine işleyen bir etkidir. Ama burada kritik bir ayrım var: reel değerin küçülmesi, bu ayki NOMİNAL taksitini değiştirmez. Sabit faizli bir kredide taksitin ne olacağı sözleşmeyle bellidir. Enflasyon bu taksiti küçültmez, sadece taksitin satın alma gücü karşısındaki ağırlığını zamanla azaltır. Bu yüzden iki kavram çelişmez. Biri kısa vadeli nakit akışı sorusuna (bu ayki taksiti karşılayabilir miyim?), diğeri uzun vadeli reel yük sorusuna (bu borç zamanla ne kadar "hafifler"?) cevap verir.

Acil Durum Fonu ile Birlikte Okunmalı

Bu stres testinin sonuçları, elindeki acil durum fonuyla birlikte anlam kazanır — gelir şoku senaryosunda taksitleri karşılayamıyorsan, devreye giren şey birikimindir. Kendi acil durum fonunun kaç ay dayanacağını görmek için Gelirin Kesilirse Kaç Ay Dayanırsın? yazımızdaki aracı kullanabilirsin.

Kendi Durumunu Test Et

Aşağıdaki araçla kendi gelir ve taksit rakamlarınla gelir şoku tablosunu gör; teminatlı ya da değişken faizli bir kredin varsa, ilgili kutucukları işaretleyip o mercekleri de ekleyebilirsin.

Borç yönetiminin adım adım rotası Borcumu Nasıl Kapatırım? öğrenme haritasında bir arada görülebilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, ne kadar borçlanman ya da hangi kredi türünü seçmen gerektiğine dair bir tavsiye içermez.